บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ถือเป็นคำปรึกษาทางกฎหมาย และคุณควรตรวจสอบเงื่อนไขและข้อกำหนดล่าสุดกับหน่วยงานที่รับผิดชอบในพื้นที่ของคุณก่อนดำเนินการจริงเสมอ

1) ทำความเข้าใจว่า “ใบอนุญาต” ใดบ้างที่จำเป็นต้องใช้: alcohol license vs restaurant license vs bar license

ผู้ประกอบการจำนวนมากมักเรียกรวมขั้นตอนต่าง ๆ ว่า “การขอใบอนุญาตร้านอาหาร” หรือ “การขอใบอนุญาตบาร์” อย่างไรก็ตาม ในทางปฏิบัติ ควรแยกพิจารณาเป็นคนละส่วนอย่างชัดเจน เพื่อหลีกเลี่ยงความสับสนและป้องกันการตกหล่นของข้อกำหนดสำคัญ ดังนี้

ใบอนุญาตขายสุรา / ใบอนุญาตจำหน่ายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ (alcohol license)
เป็นใบอนุญาต (ซึ่งอาจเรียกได้ว่า liquor license หรือ liquor selling license) ที่ทำให้ผู้ประกอบการสามารถจำหน่ายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ได้อย่างถูกต้องตามขั้นตอนและเงื่อนไขที่หน่วยงานรัฐกำหนด

ใบอนุญาตร้านอาหาร (restaurant license)
โดยทั่วไปจะเป็นใบอนุญาตหรือการอนุญาตประกอบกิจการที่เกี่ยวข้องกับอาหารและสถานประกอบการ ซึ่งรายละเอียด เงื่อนไข และหน่วยงานที่กำกับดูแลจะขึ้นอยู่กับประเภทธุรกิจและข้อกำหนดของท้องถิ่นนั้น ๆ

ใบอนุญาตบาร์ (bar license) หรือการอนุญาตสำหรับคลับ
สำหรับบางแนวคิดธุรกิจ (concept) อาจมีข้อกำหนดเพิ่มเติมนอกเหนือจากใบอนุญาตขายสุรา เช่น ข้อกำหนดด้านสถานที่ การดำเนินงาน ความปลอดภัย หรือรูปแบบกิจการเฉพาะ

สาระสำคัญคือ การมี alcohol license ในประเทศไทย ไม่ได้หมายความว่าคุณสามารถเปิดดำเนินการได้ครบทุกมิติ แต่เป็นเพียง “หนึ่งในองค์ประกอบหลัก” ที่จำเป็นต้องจัดการให้ถูกต้องตั้งแต่ต้น ควบคู่ไปกับใบอนุญาตและการอนุญาตอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องกับธุรกิจของคุณ

2) เลือกประเภทใบอนุญาตขายสุราที่ถูกต้อง (liquor license)

ตามกระบวนการของหน่วยงานภาครัฐที่กำกับดูแลการขออนุญาตจำหน่ายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ใบอนุญาตขายสุราจะถูกแบ่งประเภทหลัก ๆ ตาม “ปริมาณที่จำหน่ายต่อครั้ง” ดังนี้

ประเภท 1 : การจำหน่ายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในปริมาณตั้งแต่ 10 ลิตรขึ้นไปต่อครั้ง

ประเภท 2 : การจำหน่ายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในปริมาณน้อยกว่า 10 ลิตรต่อครั้ง

แนวทางเชิงปฏิบัติสำหรับร้านอาหารและบาร์ส่วนใหญ่
การจำหน่ายในลักษณะขายเป็นแก้ว หรือขายเป็นขวดให้ผู้บริโภคภายในสถานประกอบการ มักเข้าข่ายใบอนุญาตประเภท 2 อย่างไรก็ตาม ผู้ประกอบการควรตรวจสอบและยืนยันกับสำนักงานหรือหน่วยงานที่รับผิดชอบในพื้นที่ของตนโดยตรง เพื่อให้ประเภทใบอนุญาตสอดคล้องกับรูปแบบการจำหน่ายจริง และเพื่อลดความเสี่ยงจากการยื่นขอใบอนุญาตไม่ตรงกับข้อกำหนด

3) ตรวจสอบคุณสมบัติของผู้ขออนุญาตก่อนลงนามในสัญญาเช่า

ก่อนตัดสินใจทำสัญญาเช่าระยะยาว ผู้ประกอบการควรตรวจสอบให้ชัดเจนว่า “ผู้ถือใบอนุญาต” มีคุณสมบัติครบถ้วนตามที่กฎหมายและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกำหนด โดยเงื่อนไขสำคัญที่มักปรากฏในขั้นตอนการขออนุญาตจากภาครัฐ ได้แก่

เป็น นิติบุคคลที่จัดตั้งขึ้นตามกฎหมายไทย หรือ

เป็น บุคคลธรรมดาที่มีอายุไม่ต่ำกว่า 20 ปี

นอกจากนี้ หากผู้ขออนุญาตเคยมีประวัติถูกเพิกถอนใบอนุญาตมาก่อน อาจมีข้อจำกัดหรือระยะเวลาที่ต้องรอก่อนจึงจะสามารถยื่นคำขอใหม่ได้ ทั้งนี้เป็นไปตามเงื่อนไขที่กำหนดไว้ในกระบวนการอนุญาตของหน่วยงานที่รับผิดชอบ

4) ตรวจสอบทำเล: พื้นที่ต้องไม่อยู่ใน “เขตห้ามขาย” ตามกฎหมาย

ทำเลที่เหมาะสมสำหรับธุรกิจอาหารและเครื่องดื่ม (F&B) ไม่ได้หมายความว่าจะเป็นทำเลที่สามารถจำหน่ายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ได้เสมอไป ดังนั้น ผู้ประกอบการควรตรวจสอบประเด็นด้านข้อห้ามทางกฎหมายตั้งแต่ก่อนลงนามในสัญญาเช่า

ตามพระราชบัญญัติควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ (Alcoholic Beverage Control Act) ได้กำหนดข้อจำกัดเกี่ยวกับ “สถานที่ห้ามจำหน่าย” ไว้หลายประเภท เช่น สถานศึกษา ศาสนสถาน สถานีบริการน้ำมัน สวนสาธารณะ รวมถึงสถานที่อื่น ๆ ตามที่กำหนดไว้ในกฎหมาย ประกาศ หรือข้อกำหนดที่เกี่ยวข้อง

นอกจากนี้ ในกระบวนการขออนุญาตจำหน่ายสุราภายใต้การกำกับดูแลของหน่วยงานที่รับผิดชอบ ยังมีการพิจารณาข้อจำกัดด้านทำเลและสถานที่ต้องห้ามเป็นองค์ประกอบสำคัญของการอนุญาตเช่นกัน

มุมมองด้านอสังหาริมทรัพย์
การประเมิน “ความเหมาะสมของทำเล” สำหรับร้านอาหาร บาร์ หรือคลับ ควรพิจารณาควบคู่กันทั้งศักยภาพเชิงพาณิชย์และความเป็นไปได้ด้านการขออนุญาต เพื่อหลีกเลี่ยงความเสี่ยงจากการลงทุนตกแต่งหรือดำเนินการไปแล้ว แต่ไม่สามารถขอใบอนุญาตได้ในภายหลัง

5) เตรียมเอกสาร: เช็กลิสต์ที่ผู้ประกอบการส่วนใหญ่มักต้องใช้

เอกสารที่ใช้ในการยื่นขอใบอนุญาตอาจแตกต่างกันไปตามประเภทผู้ยื่นคำขอ (บุคคลธรรมดา หรือ นิติบุคคล) รวมถึงพื้นที่และหน่วยงานที่รับผิดชอบ อย่างไรก็ตาม ในทางปฏิบัติ มักมีเอกสารสำคัญที่ต้องเตรียมไว้ล่วงหน้า ดังนี้

• เอกสารแสดงตัวตนของผู้ยื่นคำขอ (เช่น บัตรประจำตัวประชาชน หรือเอกสารอื่นตามที่กฎหมายกำหนด)

• กรณีเป็นนิติบุคคล: หนังสือรับรองบริษัท และเอกสารการจดทะเบียนที่เกี่ยวข้อง

• เอกสารเกี่ยวกับสถานที่จำหน่าย เช่น ทะเบียนบ้านของสถานที่ เอกสารสิทธิในที่ดิน/อาคาร หรือเอกสารยืนยันสิทธิการใช้สถานที่

• สัญญาเช่า และ หนังสือยินยอมจากเจ้าของสถานที่หรือผู้ให้เช่า ที่อนุญาตให้ใช้สถานที่ดังกล่าวในการจำหน่ายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์

• แผนที่หรือแผนผังโดยสังเขปของสถานที่และบริเวณโดยรอบ

• กรณีมอบอำนาจ: หนังสือมอบอำนาจ พร้อมเอกสารประกอบของผู้มอบและผู้รับมอบอำนาจ รวมถึงอากรแสตมป์ตามอัตราที่กำหนด

คำแนะนำเชิงปฏิบัติ
ประเด็นเรื่อง “หนังสือยินยอมจากเจ้าของสถานที่” มักเป็นจุดที่ทำให้กระบวนการยื่นคำขอล่าช้า ผู้ประกอบการจึงควรเจรจาและกำหนดเงื่อนไขในเรื่องนี้ให้ชัดเจนตั้งแต่ขั้นตอนการต่อรองและจัดทำสัญญาเช่า

6) ยื่นขอใบอนุญาตที่ไหน และยื่นอย่างไร

ช่องทางและวิธีการยื่นคำขอใบอนุญาตจำหน่ายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์จะเป็นไปตามขั้นตอนบริการภาครัฐที่กำหนด ซึ่งสามารถดำเนินการได้หลายรูปแบบ ขึ้นอยู่กับประเภทใบอนุญาตและพื้นที่ที่สถานประกอบการตั้งอยู่ โดยแนวทางทั่วไป ได้แก่

• ยื่นคำขอโดยตรงที่หน่วยงานหรือสำนักงานของรัฐที่รับผิดชอบตามพื้นที่ที่ใช้ประกอบกิจการ เช่น สำนักงานในสังกัดหน่วยงานที่กำกับดูแลพื้นที่นั้น

• ยื่นผ่านศูนย์บริการร่วม (One Stop Service: OSS Center) หรือจุดให้บริการภาครัฐที่กำหนด

• ในบางกรณี อาจมีช่องทางการยื่นผ่านระบบออนไลน์หรือแพลตฟอร์มของภาครัฐ ทั้งนี้ ขั้นตอนปฏิบัติจริงอาจแตกต่างกันไปตามประเภทใบอนุญาตและข้อกำหนดเฉพาะของแต่ละพื้นที่

หลังจากคำขอได้รับการอนุมัติ โดยทั่วไปผู้ยื่นจะต้องดำเนินการชำระค่าธรรมเนียมตามที่กำหนด และรับใบอนุญาตตามขั้นตอนและระยะเวลาที่หน่วยงานแจ้งไว้

สำหรับข้อมูลอ้างอิงอย่างเป็นทางการ ผู้ประกอบการสามารถตรวจสอบรายละเอียดได้จากหน้า “ขั้นตอนบริการภาครัฐ” ในเรื่องการขอใบอนุญาตขายสุรา ของหน่วยงานรัฐหรือระบบข้อมูลบริการภาครัฐที่เกี่ยวข้อง